Cartilla pedagógica para revitalizar los saberes-haceres territoriales shuar en el Centro Educativo Comunitario Intercultural Bilingüe “24 de mayo”
| dc.contributor.advisor | Quichimbo Saquichagua, Fausto Fabricio | |
| dc.contributor.author | Chumpi Chiriapa, Maricela Noemi | |
| dc.contributor.author | Barbecho Muñoz, Jennifer Elisabeth | |
| dc.date.accessioned | 2026-09-24T20:33:35Z | |
| dc.date.issued | 2025-11-21 | |
| dc.description | This curricular integration project contributes to the revitalization of Shuar territorial knowledge-practices (saberes-haceres) as a fundamental axis in the educational process of students at a multiprocess Intercultural Bilingual Educational Center located in the Ecuadorian Amazon. Despite normative advances in support of Intercultural Bilingual Education with cultural and linguistic relevance, a persistent disconnection remains between school curricula and the knowledge-practices rooted in the territories where educational institutions are located. Methodologically, the study adopts a qualitative approach and an action research design, employing ethnographic techniques such as participant observation, semi-structured interviews, and document analysis. The process involved three key stages: participatory diagnosis, joint planning with community actors, and the implementation of the pedagogical guide. The results reveal a rich array of knowledge centered around legends, songs, medicinal uses, among others. Furthermore, the findings highlight the need for situated learning in close contact with nature, fostering a stronger sense of cultural belonging among students. The study concludes that actively involving the community serves as an effective tool for driving educational transformation in and from the territories. Júu takat unuimiatkur najanamua juka, nunka ii pujamunam nuya ii nekatairijiai itiur takat juinia nù emtikiatai tusar uchi unuimiatainiam pujuinia nukap akantukmanum tesarkar nakumujai nekamuri atrar najanamuiti. Ii chichame nuya ií najantai nukap yamaiya juinkia emkaiti turasha tarimiat aentsu unuimiatairin tameawai, nekamusha iniu nuya ií chichamejai pénker junaktin, nui ií nekamu nuya unuimiatainiam nekatin ainia metekcha ainiawai. Amamkesar jintiamu nuka nukap eaktin jiniui, eakar najanma nekaska najantai ainia nujai metek nekakur najanatniuiti, pujamuri, najantairi, pachinkia iyamu, aarar anintramu, nuya yaunchu aarma ainia nusha iisar najanamuiti. Junis, menaintiuna akankar nekamuiti: panchintrar eakma, iruntrar iwiarnatramu irutkamunam pujuiniajai, nuya nekamu nakumkar aateamu. Neka iismaka nunkam nekamu jiniawai, aujmatsuamu, yaunchuya aujmatma, tsuamatainiu nuya chikich. Nuya, nekatin utsumamu ana nujaimetek nuya ií pujamu nunka irunu ainiajai uchi nuna nekawartiniaiti. Amuakur, irukamu pachikiar takakmakur unuimiataisha emtikiar paant amajsattaji ií nunke pujamunam. | |
| dc.description.abstract | Este trabajo de integración curricular contribuye a la revitalización de los saberes-haceres territoriales shuar, como eje fundamental en el proceso formativo de los estudiantes de un Centro Educativo Intercultural Bilingüe multiproceso en la Amazonía ecuatoriana a partir del diseño de una cartilla pedagógica. A pesar de los avances normativos a favor de una Educación Intercultural Bilingüe con pertinencia cultural y lingüística, aún persiste una desconexión entre los contenidos escolares y los saberes-haceres que se encuentran en los territorios donde se ubican cada una de las instituciones educativas. Metodológicamente, se acude a un enfoque cualitativo, un diseño de investigación-acción, técnicas etnográficas como la observación participante, entrevistas semiestructuradas y la revisión documental. Así, se tuvo tres momentos: diagnóstico participativo, planificación conjunta con actores comunitarios e implementación de la cartilla pedagógica. Los resultados muestran la existencia de una serie de conocimientos que giran en torno a leyendas, cantos, usos medicinales, entre otros. Además, destaca la necesidad de un aprendizaje situado y en contacto con la naturaleza, que de un mayor sentido de pertinencia de los estudiantes hacia su cultura. Se concluye que, al involucrar activamente a la comunidad, constituye una herramienta para generar transformación educativa en y desde los territorios. | |
| dc.identifier.uri | https://repositorio.unae.edu.ec/handle/56000/4162 | |
| dc.language.iso | es | |
| dc.publisher | Universidad Nacional de Educación | |
| dc.relation.ispartofseries | TFCOM; 17 | |
| dc.subject | Educación intercultural bilingüe | |
| dc.subject | Investigación-acción | |
| dc.subject | Nacionalidad shuar | |
| dc.subject | Saberes-haceres | |
| dc.subject | Tarimiat aentsu unuimiatairi jimiara chichamjai juamu | |
| dc.subject | Eakar nekamu najanma | |
| dc.subject | Tarimiat aents shuar | |
| dc.subject | Iniu nekamu-najantai | |
| dc.subject | Intercultural bilingual education | |
| dc.subject | Action research | |
| dc.subject | Shuar nationality | |
| dc.subject | Knowledge-practices | |
| dc.title | Cartilla pedagógica para revitalizar los saberes-haceres territoriales shuar en el Centro Educativo Comunitario Intercultural Bilingüe “24 de mayo” | |
| dc.type | Thesis | |
| dc.unae.paginacion | 74 páginas | |
| dcterms.audience | Trabajo de Titulación: icenciado/a en Ciencias de la Educación Intercultural Bilingüe | |
| person.identifier.orcid | orcid.org/0000-0001-7066-5655 |
Archivos
Bloque original
1 - 1 de 1
Cargando...
- Nombre:
- TIC_Saberes_haceres_shuar_agosto_2025..--- Maricela-Jennifer.docx (1).pdf
- Tamaño:
- 6.12 MB
- Formato:
- Adobe Portable Document Format
Bloque de licencias
1 - 1 de 1
Cargando...
- Nombre:
- license.txt
- Tamaño:
- 20 B
- Formato:
- Item-specific license agreed upon to submission
- Descripción:
