Integración de la Etnomatemática en un aula multigrado: recurso didáctico Chakana para impulsar el aprendizaje de operaciones básicas en un CECIB

dc.contributor.advisorAuccahuallpa Fernandez, Roxana
dc.contributor.authorPaccha Castillo, Fernanda Lisbeth
dc.date.accessioned2026-10-01T15:20:04Z
dc.date.issued2026-06-02
dc.descriptionKay maskayka hatun yuyayta charirka: chakana nishka yachachik rurayta kawsaymanta yachaywan tinkuchishpa apamushpa, ruraykuna sapanikuna yachayta kallpachina, etnomatemática yachayta aula multigrado ukupi yaykuchishpa, Centro Educativo Comunitario Intercultural Bilingüe de Básica “22 de noviembre” ukupi. Kay ruray ñanqa cualitativo yuyaymanta rurashka karka; rikuchik chaylla; estudio de caso nishka ñawpak yachaymanta paradigma sociocrítico nishkawan. Yachayta tantachina ñawpak ruraykunaka killka rikuna, rikushpa yaykuna, pampa killka y rimarina karka. Kay casoqa kimsa yachakkunamanta karka, paykunaka aula multigrado ukupi yachakuna CECIB de Básica “22 de noviembre”, Santa Cecilia barrio, Zamora Chinchipe markapi, Saraguro kichwa runakunapa llaktapi. Propuesta rurayka kimsa semana ukupi rurashka karka, 9no ciclo preprofesional práctica, Educación Intercultural Bilingüe carrera, Universidad Nacional de Educación ukupi. Hatun ruraykunamanta rikuchirka: yachakkunaka ashtawan alli yuyay yachay charirkakuna ruraykuna sapanikuna yachaypi, chakana yachachik ruraywan y muyu apamushkawan; shinallatak kusikushpa yacharkakuna didáctico ñanwan. Tukuy kay ruraymanta ninchik: chakana shina kawsaymanta yachachik rurayta yaykuchina ashtawan alli kan ruraykuna sapanikuna yachaypi; shinallatak kichwas runakunapa kawsay, yachay, shunkuta kallpachina, sapikunata mana chinkachun cartilla de saberes apamushkawan. The general objective of this research was to promote the use of the culturally relevant didactic resource Chakana to enhance the learning of basic operations, integrating ethnomathematics in the multi-grade classroom of the "22 de noviembre" Intercultural Bilingual Community Basic Education Center. The methodological approach was qualitative, with a descriptive scope, and the research design was a case study with a socio-critical paradigm. The techniques and instruments used for data collection were: literature review, participant observation, field notes, and interviews. The case study consisted of three students who make up the multi-grade classroom of the "22 de noviembre" Intercultural Bilingual Basic Education Center, an educational institution located in the Santa Cecilia neighborhood, in the province of Zamora Chinchipe, an area inhabited by the Kichwa people of the Saraguro community. The intervention work of the proposed approach was carried out during three weeks of the pre-professional practicum for the ninth semester of the Intercultural Bilingual Education program at the National University of Education. Among the main results, we found that students improved their logical-mathematical reasoning related to basic operations through the use of the Chakana teaching resource and seeds. Furthermore, they showed interest in performing basic operations in a didactic way. Finally, this experience highlights the importance of integrating a culturally relevant teaching resource like the Chakana into the learning of basic operations, strengthening the cultural identity of Kichwas communities who are forgetting their roots due to various factors, through the use of the knowledge booklet.
dc.description.abstractEsta investigación tuvo como objetivo general fomentar el uso del recurso didáctico con pertinencia cultural Chakana para impulsar el aprendizaje de operaciones básicas, integrando la etnomatemática en el aula multigrado del Centro Educativo Comunitario Intercultural Bilingüe de Básica “22 de noviembre”. La ruta metodológica se desarrolló desde un enfoque cualitativo, el alcance fue descriptivo, el diseño de este trabajo equivale a un estudio de caso con un paradigma sociocrítico. Las técnicas e instrumentos para la recopilación de información fueron: la revisión bibliográfica, la observación participante, el diario de campo y la entrevista. El caso estuvo compuesto por tres estudiantes quienes conforman el aula multigrado del CECIB de Básica “22 de noviembre”, institución educativa ubicada en el barrio Santa Cecilia, perteneciente a la provincia de Zamora Chinchipe, lugar de habitantes kichwa del pueblo Saraguro. El trabajo de intervención de la propuesta se realizó durante tres semanas de la práctica preprofesional de 9no ciclo de la carrera de Educación Intercultural Bilingüe de la Universidad Nacional de Educación. Entre los principales resultados tenemos que los estudiantes mejoraron su razonamiento lógico matemático relacionado a las operaciones básicas con el uso del recurso didáctico chakana y el uso de semillas, además, mostraron interés al realizar las operaciones básicas de manera didáctica. Finalmente, de la experiencia, podemos señalar la importancia de integrar un recurso didáctico con pertinencia cultural como la chakana para aprender las operaciones básicas, fortalecer la identidad cultural de pueblos kichwas que olvidan sus raíces por diversos factores a través del uso de la cartilla de saberes.
dc.identifier.urihttps://repositorio.unae.edu.ec/handle/56000/4211
dc.language.isoes
dc.publisherUniversidad Nacional de Educación
dc.subjectEtnomatemática
dc.subjectAula multigrado
dc.subjectChakana
dc.subjectRecurso didáctico
dc.subjectOperaciones básicas
dc.subjectEthnomathematics
dc.subjectMultigrade
dc.subjectTeaching resource
dc.subjectBasic operations
dc.subjectYachachik ruray
dc.subjectRuraykuna sapanikun
dc.titleIntegración de la Etnomatemática en un aula multigrado: recurso didáctico Chakana para impulsar el aprendizaje de operaciones básicas en un CECIB
dc.typeThesis
dc.unae.paginacion91 páginas
dcterms.audienceTrabajo de Titulación: Licenciado/a en Ciencias de la Educación Intercultural Bilingüe
person.identifier.orcidorcid.org/0000-0002-5242-2083

Archivos

Bloque original

Mostrando 1 - 5 de 5
Cargando...
Miniatura
Nombre:
Trabajo de titulación 229EIB.pdf
Tamaño:
3.11 MB
Formato:
Adobe Portable Document Format
Cargando...
Miniatura
Nombre:
Certificado del tutor o cotutor 229EIB.pdf
Tamaño:
181.2 KB
Formato:
Adobe Portable Document Format
Cargando...
Miniatura
Nombre:
Reporte de similitud 229EIB.pdf
Tamaño:
129.82 KB
Formato:
Adobe Portable Document Format
Cargando...
Miniatura
Nombre:
Declaratorias y cédulas 229EIB.pdf
Tamaño:
496.55 KB
Formato:
Adobe Portable Document Format
Cargando...
Miniatura
Nombre:
Acta de defensa oral 229EIB.pdf
Tamaño:
289.17 KB
Formato:
Adobe Portable Document Format

Bloque de licencias

Mostrando 1 - 1 de 1
Cargando...
Miniatura
Nombre:
license.txt
Tamaño:
1.19 KB
Formato:
Item-specific license agreed upon to submission
Descripción: