Aja shuar como una alternativa didáctica para la enseñanza-aprendizaje de las ciencias naturales en el 2do grado de EGB de la UECIB Tsantsa

dc.contributor.advisorCevallos Landi, Luis Fernando
dc.contributor.authorChiriap Kunambe, Gina Alexandra
dc.contributor.authorPaati Ayu, Lourdes Margod
dc.date.accessioned2026-03-11T21:14:20Z
dc.date.issued2025-11-20
dc.descriptionJu takat najanma uchi jimiata uwi umiarauwi unuimiat "Tsantsa Pujuinia, ikiam unuimiatma timiatrus nekainiachu asamtai; Aja shuar, nui mash nekawartatui yaunchu itiur arakmatain nu enkekmaiti. Jú unuimiatmaka utsumkaiti, jintia niniuri emtikiatin tura iniamrumaktin, MOSEIB tura umitia unuimiatna umpuarma ekuatur nunkanam. Mash ejekatin Aja shuar najamma, tura timiatrusa ejeka tin itiur arakmin aamia nuya arakmaktın. Eakmata najanamuka tarimiał aets shuar nii pujutairi mash wekatusa isar, anintrusar nekaskeka unuikiartin, unuimiau, apa, -nuku tura irutkamu anairamu aujai takakmasmaiti. Ju takat najana amuamuka ikiam shiir wainkiatin, tura awakeasrik nuya nekamu eakar, aents mash pachiniaiyamujai, papi akmarar mash unuimiatnum nekamtikma ati tamaiti. This paper addresses the problem of poor performance in Natural Sciences in second-grade students at the UECIB “Tsantsa”, a problem that stems from the use of traditional methodologies that limit active participation and cultural connection. To address this situation, we propose implementing the aja shuar, the “traditional garden of the Shuar nationality”, as an intercultural teaching alternative that integrates ancestral knowledge with curricular content. The study's relevance is that it contributes to strengthening academic learning and revitalizing cultural identity and community sustainability, in line with MOSEIB and the Organic Law on Intercultural Education. The main objective is to implement the aja shuar as a pedagogical resource for teaching Natural Sciences, while the specific objectives focus on collecting ancestral knowledge, applying traditional techniques in a school garden, and developing a pedagogical guide based on local knowledge. The research is based on a critical social paradigm, with a qualitative, action research approach and an ethnographic design. Techniques such as participant observation, interviews, and focus groups were used with teachers, students, parents, and community leaders. The expected outcomes include strengthening motivation toward the sciences, recovering and transmitting ancestral knowledge, fostering active family and community participation, and generating a methodological proposal that can be replicated in other intercultural bilingual education contexts.
dc.description.abstractEl presente trabajo aborda el problema de la didáctica de las ciencias naturales con los estudiantes de 2do grado de la UECIB Tsantsa, derivado del uso de metodologías tradicionales que limitan la participación activa y la vinculación cultural. Ante esta situación, se propone la implementación del aja shuar1 como alternativa didáctica intercultural que integre los saberes ancestrales con los contenidos curriculares. La relevancia del estudio radica en que contribuye tanto al fortalecimiento del aprendizaje académico como a la revitalización de la identidad cultural y la sostenibilidad comunitaria, en concordancia con el MOSEIB y la Ley Orgánica de Educación Intercultural. El objetivo general es implementar el aja shuar como recurso didáctico para la enseñanza de ciencias naturales, mientras que los objetivos específicos se enfocan en recopilar conocimientos ancestrales, aplicar técnicas tradicionales en un huerto escolar y elaborar una cartilla pedagógica de los saberes locales. La investigación se sustenta en el paradigma crítico-social, con un enfoque cualitativo de tipo investigación-acción y diseño etnográfico. Se emplearon técnicas como la observación participante, entrevistas y grupos focales con docentes, estudiantes, padres de familia y líderes comunitarios. Se espera como resultado el fortalecimiento de la motivación hacia las ciencias naturales, la recuperación y transmisión de saberes ancestrales, la participación activa de la familia y la comunidad, así como la generación de una propuesta metodológica replicable en otros contextos de educación intercultural bilingüe.
dc.description.cityAzogues
dc.identifier.urihttps://repositorio.unae.edu.ec/handle/56000/4010
dc.language.isoes
dc.publisherUniversidad Nacional de Educación
dc.relation.ispartofseriesTFEIB-PLS; 29
dc.subjectAja shuar
dc.subjectEducación Intercultural Bilingüe
dc.subjectCiencias Naturales
dc.subjectSaberes ancestrales
dc.subjectIdentidad cultura
dc.subjectAja
dc.subjectUnuimiat
dc.subjectIkiam
dc.subjectNekamu
dc.subjectTarımiał unuimatai jintiamu nekamu
dc.subjectTarimiat aents
dc.subjectBilingual Intercultural Education
dc.subjectNatural Sciences
dc.subjectAncestral knowledge
dc.subjectCultural identity
dc.terms.audienceTrabajo de Titulación de Licenciado/a en Ciencias de la Educación Intercultural Bilingüe
dc.titleAja shuar como una alternativa didáctica para la enseñanza-aprendizaje de las ciencias naturales en el 2do grado de EGB de la UECIB Tsantsa
dc.typeThesis
dc.unae.paginacion96 páginas
person.identifier.orcidhttps://orcid.org/0000-0001-9505-7023

Archivos

Bloque original

Mostrando 1 - 1 de 1
Cargando...
Miniatura
Nombre:
TFEIB-PLS-29.pdf
Tamaño:
3.07 MB
Formato:
Adobe Portable Document Format

Bloque de licencias

Mostrando 1 - 1 de 1
Cargando...
Miniatura
Nombre:
license.txt
Tamaño:
1.71 KB
Formato:
Item-specific license agreed upon to submission
Descripción: